تعریف سقط مکرر:

به مرگ جنین قبل از تکامل یعنی از زمان ایجاد تا قبل از هفته بیستم بارداری، سقط جنین گفته می‌شود.تعریف کلاسیک سقط، مکرربه داشتن حداقل سه سقط پشت سرهم و متوالی میگویند.اما انجمن پزشکی تولید مثل آمریکا (ASRM) در تعریف جدیدی سقط مکرر را به داشتن حداقل دو سقط تغییر داده است.پس سقط مکرر زمانی اتفاق می افتد که فرد دو یا بیشتراز دو بار بارداری بالینی(یعنی بارداری که دارای شواهد بالینی حاملگی باشد، مثل مشاهده نشانه های تصویر برداری اعم از کیسه حاملگی، جفت یا قطب جنینی که در سونوگرافی ابتدایی قابل مشاهده است.) را تجربه کرده باشد.
بارداری بالینی با بارداری  شیمیایی( بارداری که فقط تست بارداری مثبت میشود و هیچ شواهدی از بارداری در تصویر برداری دیده نمیشود) متفاوت است از کل حاملگی های بالینی، ۱۵ تا ۲۰ درصد به سقط جنین ختم می شود. دراین مطلب سعی داریم به بررسی علل سقط مکرر بپردازیم.

علل سقط مکرر:

اختلال ژنتیکی :
طبق تعریف مرکز سلامت بارداری و زایمان آمریکا(ACOG) حدود ۶۰ درصد از تمام سقط جنین های مکرر به دلیل اختلالات ژنتیکی اتفاق می افتد. خطر سقط جنین با بالا رفتن سن مادرافزایش می یابد.زیرا با افزایش سن، احتمال بروز اختلالات ژنتیکی برای افراد بالای ۳۵سال بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش می یابد و برای افراد بالای ۴۰ سال این احتمال تا ۵۰درصد افزایش می یابد این اختلال زمانی ایجاد میشود که تخمک بارور شده تعداد غیر عادی کروموزوم در طول لقاح دریافت کرده باشد که علت این اتفاق هم به طور تصادفی میباشد.گاهی موارد ااختلال ژنتیکی به صورت کم و اضافه شدن تعداد کروموزومها در تقسیمات سلولی نیست و به صورت جابه جایی ژنهای مختلف در کروموزومهای والدین است که با نام ترانسلوکیشن شناخته میشود و میتواند باعث ایجاد سقط جنینی شود.
اختلال آناتومی در ساختار رحم:
حدود 15٪ از کل سقط های مکرر ناشی از مشکل ساختاری رحم است. ناهنجاری های رحم می تواند چیزی باشد که شما با آن متولد شده اید (مادرزادی) ، مانند رحم دوتایی ، رحمی که توسط دیواره (رحم سپتوم دار) تقسیم شده یا سایر مشکلات مادرزادی کمتر شایع است. سپتوم رحمی که در آن دیواره بافت رحم به دو قسمت تقسیم می شود، بسیار شایع است و می تواند از علل سقط مکرر باشد.با این حال دقیقا مشخص نیست که چرا این امرمنجر به سقط مکرر می شود، برخی متخصصان بر این باورند که عروق ضعیف در سپتوم باعث می شود که رشد رویان در صورت قرارگرفتن در آن قسمت متوقف شود. خوشبختانه، برداشتن سپتوم رحم معمولاً از طریق جراحی بسیار آسان است.
همچنین در برخی از خانم ها مشکلاتی در زمینه فیبروم یا پولیپ وجود دارد. این ضایعات اگرمی تواند در داخل حفره داخلی رحم باشد، ممکن است هیچ تاثیری در بارداری نداشته باشد یا مشکلاتی مانند سقط ایجاد کند.
اسکارهای داخل رحم(سندرم آشرمن) نیز می توانند منجر به سقط جنین شوند. خبر خوب این است که اکثر این مشکلات را می توان قبل از بارداری از طریق جراحی برطرف کرد .
نارسایی یا کوتاه بودن دهانه رحم نیز یکی از علل سقط خصوصا سقطهای سه ماهه دوم میباشد.
اختلالات ایمونولوژیکی:
برای اینکه جنین توسط رحم پذیرفته بشود باید  رحم دارای فضای امنی از لحاظ ایمونولوژیکی باشد. اختلال در سیستم اندومتر باعث سقط جنین میشود. سقط جنین ناشی از عوامل ایمونولوژیک معمولا در سه ماه ی اول بارداری اتفاق می افتد.
عوامل هورمونی:
عوامل هورمونی مانند اختلالات سیستم تیروئید(کم کاری و پرکاری تیروئید)، افزایش پرولاکتین و افزایش هورمون‌های مردانه در سندروم تخمدان پلی کیستیک از جمله علل هورمونی سقط جنین می باشند.
عوامل هورمونی معمولاً باعث سقط جنین در سه ماهه اول بارداری می‌شوند. افزایش میزان تولید هورمون آندروژن وانسولین درزنان دارای سندروم تخمدان پلی کیستیک منجر به ایجاد محیط هورمونی نامناسب در رحم میشودو ریسک خطر  سقط را افزایش می‌دهد. یکی دیگر از مهمترین عوامل هورمونی منجر به سقط،  بیماری دیابت مادر است. افزایش میزان قند خون در زمان لقاح، سقط و ناهنجاری‌های جنین را افزایش می‌دهد.
اختلال انعقادی مادر:
زمانی که خون مادر به میزان بیشتر از حد نرمال مستعد لخته شدن باشد ; این امردر حاملگی باعث ایجاد لخته‌های ریز در جفت و رگ‌هایی که به رحم خون‌رسانی می‌کنند، می‌شود.البته این تنها مکانیسم سقط در این بیماران نمیباشد. لازم به ذکر است که در بعضی از انواع این اختلالات خطر سقط افزایش می‌یابد و در بعضی دیگر چنین خطری وجود ندارد.

 علل عفونی: 
وجود عفونت‌ های زنان و برخی بیماری‌های انگلی یا عفونی نیز دیگر علت سقط مکرر است که شامل 5 درصد موارد این سقط می باشد.
فاکتورهای محیطی :
قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص ، داروها ، اشعه ایکس و … نیز ممکن است خطر سقط جنین را افزایش دهد. استفاده بیش از حد از الکل یا کافئین و استعمال دخانیات (توسط شخص اول و دوم) توسط هر یک از طرفین ممکن است بر نتیجه بارداری تأثیر بگذارد. چاقی با افزایش خطر سقط جنین همراه است.در 50 درصد موارد سقط مجدد، هیچ عامل شناخته‌شده‌ای را نمی‌توان یافت. در این موارد نیازی به بستری بیمار نبوده و اقدامات و آزمایشات سقط مکرر لازم به ترتیب اولویت صورت می‌گیرند
بررسی علت سقط مکرر :
بنابر دلایل عنوان شده،سابقه سقط مکرر ، ارزیابی و مشاوره ژنتیک را می طلبد و ممکن است در صورت لزوم، آزمایشاتی را روی مادر ، پدر و بافت جنین انجام می دهیم.
این آزمایشات ممکن است شامل موارد زیر باشد:
ارزیابی آناتومیک بوسیله سونوگرافی ،هیستروسالپنگوگرافی،MRI و نهایتا هیستروسکوپی
ارزیابی اختلالات ایمنی خودایمن
آزمایش مقاومت به انسولین ، دیابت و سایر غدد درون ریز مربوط به غده تیروئید و هیپوفیز
آزمایش کروموزوم محصولات بارداری
ارزیابی سیستم انعقادی
آزمایش کروموزوم والدینی که دارای جابجایی متعادل هستند
آزمایش اسپرم یا اسپرموگرام و بررسی DFI(میزان آسیب پذیری DNA اسپرم) و شکل اسپرم به عنوان یک نشانگر وجود احتمالی اختلال ژنتیکی
درمان سقط مکرر

درمان این نوع سقط جنین می تواند با تغییر سبک زندگی،  مصرف دارو، جراحی و یا تست ژنتیک ،برای افزایش احتمال موفقیت در بارداری، امکان پذیر باشد. با شرایط خاصی که در مورد سقط مکرر وجود دارد، درمان های پزشکی یا جراحی می تواند خطر سقط جنین در آینده را کاهش دهد.حتی بعد از سه بار سقط جنین، فرد بین ۶۰ تا ۸۰ درصد شانس موفقیت در بارداری کامل را دارد.  اغلب زنان تصمیم می‌گیرند به تلاش برای بارداری طبیعی ادامه دهند، اما در شرایط خاص، پزشک ممکن است درمان‌هایی را برای کمک به کاهش خطر سقط جنین دوباره پیشنهاد کند.
جراحی می تواند مشکلات مربوط به سپتوم رحم را برطرف کند و همچنین می تواند برخی از فیبروم ها یا بی نظمی های بافت اسکار را از بین ببرد. جراحی اغلب درمان انتخابی برای اختلالات آناتومیکی است .
اگر بیمار یک مشکل خودایمنی مانند APS داشته باشد، پزشک ممکن است داروهای رقیق کننده خون مانند آسپرین با دوز پایین یا هپارین را تجویز کند. اگرچه یک بیمار می تواند در دوران بارداری از داروهای رقیق کننده خون برای کاهش خطر سقط جنین استفاده کند، اما به دلیل افزایش احتمال مشکلات جدی خونریزی، باید قبل از استفاده از آنها با پزشک مشورت کرد.
درمان مشکلات پزشکی مانند سطح غیر طبیعی قند خون، مشکلات تیروئید یا عدم تعادل هورمونی می تواند شانس داشتن یک بارداری سالم و کامل را افزایش دهد. داروهایی که گیرنده های دوپامین را در مغز فعال می کنند یا مکمل های پروژسترون می توانند به این روند کمک کنند.
اگر پزشک مشکل کروموزومی مانند جابجایی را تشخیص دهد، ممکن است مشاوره ژنتیکی را توصیه کند. در حالی که بسیاری از زوج‌های دارای این مشکل بارداری سالمی را تصور می‌کنند، پزشک ممکن است درمان‌های کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی IVF) را پیشنهاد کند، فرآیندی که در آن متخصص تولید مثل، تخمک‌ها و اسپرم‌ها را در آزمایشگاه ترکیب می‌کند،سپس جنین ها را می توان با استفاده از تکنیکی به نام تشخیص ژنتیکی پیش از لانه گزینی (PGD) آزمایش ژنتیکی کرد تا فقط جنین های طبیعی به رحم منتقل شوند. این کار باعث بهبود نتیجه بارداری می شود.
و نهایتا انتخاب شیوه زندگی خوب، مانند ترک سیگار و مواد مخدر، محدود کردن مصرف الکل و کافئین و حفظ وزن مناسب، ممکن است خطر سقط مکرر را کاهش دهد. هیچ مدرکی وجود ندارد که استرس، اضطراب یا افسردگی خفیف باعث سقط مکرر می شود

بارداری مجدد بعد از سقط:

بهتر است قبل از تلاش مجدد، فرصتی برای بهبود شرایط جسمانی و روحی به خود بدهید، اما از 2 هفته بعد از سقط زودرس، امکان تخمک‌گذاری و بارداری وجود دارد. بنابراین قبل از هرگونه اقدامی بهتر است با متخصص زنان در مورد بهترین زمان برای تلاش مجدد صحبت کنید.
اگر تصمیم به بارداری مجدد دارید، بهتر است تا حد امکان توصیه‌های پزشکتان را رعایت کنید و مراقبت کافی از خود داشته باشید. برخی از این اقدامات مراقبتی عبارتند از:
پایبندی به معاینات منظم دوره‌ای
مصرف مکمل اسید فولیک
داشتن رژیم غذایی سالم
30 دقیقه ورزش در بیشتر روزهای هفته
حفظ وزن در محدوده طبیعی
پرهیز از مصرف الکل
اجتناب از استعمال سیگار
مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای

نتیجه گیری:

سقط مکررعارضه ناراحت کننده ایی است که ممکن است برای بسیاری از افراد اتفاق بیافتد. این عارضه معمولا دارای دلایل و درمان هایی است که می تواند به طور موثری این مشکل را درمان نماید

تخمدان های زنان در طی یک سیکل ماهیانه معمولا به طور نرمال یک تخمک بالغ تولید میکنند اما در این روش نوین  پزشک با تجویز داروهای تحریک تخمک گذاری ،باعث بزرگ شدن و بالغ شدن تمام تخمک هایی میشوندکه درابتدای هر سیکل ماهیانه در تخمدان فرد شروع به رشد میکنند و با عنوان فولیکولهای آنترال نامیده میشوند .تعداد فولیکولهای آنترال هر فرد در شروع سیکل متغییر و با عدد ذخیره تخمدان هر فرد مرتبط میباشد.این تخمک های بالغ  تولید شده در طی یک جراحی سرپایی وبوسیله یک سوزن توخالی و با راهنمایی   سونوگرافی واژینال از بدن فرد خارج میشود.
پس از عمل تخمک گیری،  تخمک های دریافت شده در تانک نیتروژن مایع در دمای منفی 196 درجه نگهداری می شوند تا از فعالیت بیولوژیکی تخمک ها جلوگیری شود. فرایند انجماد تخمک ها  به دوروش انجماد اهسته و انجماد سریع انجام میگیرد.
میزان موفقیت فریز تخمک و احتمال بارداری حاصل از تخمک فریز شده با توجه به کیفیت تخمکها ۳۰ تا ۶۰ درصد می باشد. هر چه میزان تخمک های گرفته شده در عمل پانکچر بیشتر باشد، احتمال بارداری در صورت نیاز به تخمک فریز بالاتر میباشد.
لازم به ذکر است که فریز تخمک فقط مربوط به خانمهای متاهل نیست و خانهای مجردی که هنوز ازدواج نکرده اند نیزبرای حفظ باروری خود میتوانند از این روش استفاده کنند.اگر رزرو تخمدان فرد بالاباشد برای جلوگیری از آسیب به پرده بکارت در روش واژینال میتوان برای بدست آوردن تخمکها از روش لاپاروسکوپی نیز استفاده کرد ولی بایداین نکته را در نظر گرفت که تعداد تخمکهای بدست آمده در روش لاپاروسکوپی معمولا کمتر از روش واژینال است زیرا فقط تخمکهایی را که درسطح تخمدان دیده میشوند را میتوان بدست آوردو تخمکهای عمقی میتوانند جا بمانند، لذا این روش مناسب افرادی با ذخیره تخمدان بالا است و در ذخایر تخمدان کم باعث اتلاف تخمکها میشود. در خانمهای مجردی که مجبور به بدست آوردن تخمک از راه واژینال میشویم ، مشاوره پزشک قانونی انجام شده ودر صورت آسیب به پرده بکارت گواهی آسیب حین عمل توسط متخصص زنان داده میشود و همچنین در صورت آسیب پرده ترمیم میشود.
برای انتخاب بهترین مرکز فریز تخمک در ایران یا تهران باید به اندازه کافی تحقیق کنید.زیرا امروزه مراکز متعددی در زمینه درمان ناباروری و خدمات اهدای تخمک وجنین مشغول به فعالیت هستند اما تعداد محدودی از آن ها دارای سوابق موفق هستند. همچنین ممکن است تمامی مراکز درمان ناباروری از تکنولوژی های روز دنیا برخوردار نباشند.
بنابراین لازم است ابتدا در مورد این موضوعات به خوبی تحقیق کنید و سپس مرکز مناسب برای فریز تخمک را انتخاب نمایید.

سندرم تخمدان پلی کیستیک که در اصطلاح عمومی به نام تنبلی تخمدان مشهور شده است یکی از شایعترین بیماری های متابولیک و هورمونی در زنان در سنین قبل یائسگی و شایعترین علت ناباروری ناشی از عدم تخمک گذاری است .وجه تسمیه این بیماری به علت تخمدانهای بزرگ و حاوی فولیکولهای متعدد ریزی است که در نمای سونوگرافی این افراد دیده میشود که ظاهری پلی کیستیک به تخمدانهای این افراد میدهد.۵ الی ۱۰ درصد خانمها مبتلا به این سندرم میباشند.این سندرم دارای طیفی از علایم میباشد که لزوما همه افراد مبتلا دچار همه علایم نمیشوند. عامل شناخته شده مشخصی برای این اختلال شناخته نشده و بیشتر جنبه ارثی دارد و عمده اختلال در ساختار تخمدان است که باعث میشود تخمک در زمان مناسب از تخمدان ازاد نشود و این باعث تجمع تخمکهای ریز در تخمدان شده که به علت هورمونهایی که اینها تولید میکنند علایم این بیماری ایجاد میشود.

روش تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک چیست ؟

برای تشخیص این سندرم سه علامت شاخص وجود دارد که اگر فردی دو علامت از این علایم را داشته باشد بعد از کنار گزاشتن تشخیصهای افتراقی این مشکل تشخیص این سندرم گذاشته میشود.این سه علامت عبارتند از:ظاهر حاوی کیستهای ریز فراوان در سونو گرافی،اختلال نظم قاعدگی که بیشتر به صورت عقب افتادن قاعدگی میباشد تا جلو انداختن ان،و علایم ناشی از افزایش هورمون مردانه که میتواند به صورت پرمویی ،اکنه یا ریزش طرح مردانه موی سر باشد.وجود فقط یک علامت بدون علایم دیگر مثلا فقط ظاهر پلی کیستیک تخمدان برای تشخیص کافی نیست و این عامل مطرح نمیشود.افراد مبتلابه این سندرم دارای یک سری اختلالات متابولیک مانند مقاومت به انسولین و التهاب با درجه پایین هم میباشندکه در مجموع باعث ایجاد عوارضی مانند: نازایی، افزایش ریسک خطر سرطان اندومتر رحم، دیابت نوع دو یا پیش دیابت، وقفه تنفسی در خواب (اپنه خواب)، افسردگی، اضطراب و اختــلالات خوردن، خونریزی غیرطبیعی رحم ،چاقی و بیماریهایدقلبی عروقی میشود.بنابراین در مواردی که شک به این سندرم وجود دارد اقداماتی که یک پزشک برای فرد مبتلا میکند عبارتست از:
معاینه فیزیکی: در این روش، پزشک اطلاعات مهمی مانند وزن، قد و فشار خون را بررسی می کند
معاینه لگن: در هنگام معاینه لگن،پزشک هم به صورت چشمی و هم با استفاده از دست، اندام های تولید مثلی را برای وجود هرگونه توده، رشد غیرطبیعی یا وجود دیگر ناهنجاری هابررسی می کند.
آزمایش خون: آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون ها انجام می گیرد. با این روش دلایل احتمالی ناهنجاری تیروئیدی ،پرولاکتین یا افزایش هورمون های آندروژن که وضعیت بیماری سندرم تخمدان پلی کیستیک را تقلید می کند ،کنار گذاشته می شود. بررسی های دیگری که طی آزمایش خون انجام میگیرند شامل سنجش میزان کلسترول ناشتا، تری گلیسرید و آزمایش تحمل گلوکز است که درآن سطح گلوکز درحالت ناشتا و بعد از نوشیدن مایعات حاوی گلوکز سنجیده می شود.
سونوگرافی: تشخیص تخمدان پلی کیستیک با سونوگرافی نیز یکی از روش های رایج تشخیصی می باشد. با کمک سونوگرافی ا ظاهر تخمدان ها و ضخامت لایه داخلی رحم بررسی می گردد.

درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک به چه صورت است؟

درمان در این اختلال بیشتر علامتی است و علایمی که این سندرم ایجاد میکند درمان میشوند تا به علت این علایم مبتلایان دچار عوارض نشوند و گرنه ماهیت این بیماری و مشکل ساختاری تخمدان را نمیتوان رفع کرد،وافراد مبتلا تا اخر سنین باروری خود مبتلا به این مشکل هستند و هدف درمان فقط درمان علامتی است.از جمله راهکارهایی که در درمان این سندرم پیشنهاد میشود عبارتند از:
تغییر سبک زندگی ،ورزش و کاهش وزن:
در درمان این سندرم، معمولاً تغییر سبک زندگی مانند کاهش وزن، تغذیه و ورزش نقش بسیار مهمی دارد. کاهش تنها 5 تا 10 درصد از وزن بدن می‌تواند به تنظیم چرخه قاعدگی و بهبود علایم این سندرم کمک کند. در ضمن کاهش وزن، خطر ابتلا به دیابت و بیماری های قلبی را کاهش می‌یابد. همچنین، در بسیاری از زنان مبتلا به سندرم سطح آندروژن، کلسترول و انسولین را هم کاهش می‌دهد. هر رژیمی که به شما در کاهش وزن کمک کند می‌تواند به بهبود شرایط شما کمک کند. با این حال، برخی از رژیم‌های غذایی ممکن است دارای مزایایی نسبت به رژیم‌های دیگر باشند. مطالعات مقایسه رژیم‌های غذایی برای سندرم نشان داده است که رژیم‌های کم کربوهیدرات هم برای کاهش وزن و هم برای کاهش سطح انسولین موثر هستند. رژیم غذایی که شامل میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل می‌تواند به تنظیم بهتر چرخه قاعدگی کمک کند. چندین مطالعه نشان داده است که 30 دقیقه ورزش با شدت متوسط حداقل 3 روز در هفته می‌تواند به کاهش وزن زنان مبتلا به سندرم کمک کند. ضمن آنکه، کاهش وزن با ورزش باعث بهبود تخمک گذاری و کاهش سطح انسولین می‌شود. در صورتی که ورزش همراه با یک رژیم غذایی سالم انجام شود بسیار مفیدتر است. رژیم غذایی به علاوه ورزش به شما کمک می‌کند تا وزن بیشتری نسبت به رژیم یا ورزش به تنهایی کم کنید و خطرات دیابت و بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد.

دارو درمانی :

1. استفاده از داروها برای تنظیم چرخه قاعدگی و درمان پریود نامنظم:برای درمان پریود نامنظم و تنظیم دوره های قاعدگی، قرص هایی که حاوی هر دو هورمون استروژن و پروژستین هستند توصیه می شوند. این قرص های ضدبارداری تولید آندروژن را کاهش داده، خطر سرطان بافت اندومتر را کم کرده و خونریزی غیرطبیعی رااصلاح می کنند. به عنوان جایگزینی برای قرص های پیشگیری از بارداری، شما می توانیداز چسب های پوستی یا حلقه واژن استفاده کنید که دارای ترکیبی از استروژن و پروژستین هستند.
همچنین اگر قرص های پیشگیری از بارداری گزینه مناسبی برای شما نیست، راه حل دیگر استفاده از هورمون پروژسترون برای دوره های 10 تا 14 روزه، هر یک یا دو ماه است. این شیوه پروژسترون درمانی، چرخه قاعدگی را تنظیم کرده و از سرطان بافت اندومتر جلوگیری می کند ولی سطوح آندروژن را بهبود نمی بخشد و مانع بارداری نمی شود. اگر قصد باردار شدن ندارید قرص های حاوی پروژستین (مینی پیل) یا ابزارهای داخل رحمی حاوی پروژستین انتخاب های بهتری هستند.
2. استفاده از داروها برای کمک به تخمک گذاری: از دارو ها همچنین برای کمک به تخمک گذاری و درمان ناباروری نیز استفاده میگردد. کلومیفن یک داروی ضد استروژن خوراکی است که در بخش اول چرخه قاعدگی باید آنرا مصرف کنید. اگر کلومیفن به تنهایی موثر نباشد، پزشک برای کمک به القای تخمک گذاری متفورمین را نیز اضافه می کند.
در صورتی که با مصرف این داروها بارداری رخ نداد، پزشک استفاده از گنادوتروپین ها را که به صورت تزریقی هستند را توصیه میکند .گاهی علی رغم دادن این داروها ممکن است بیماردرمان نشود و نیاز به استفاده از روشهوی کمک باروری باشد.
3. استفاده از داروها برای کاهش رشد بیش از حد مو: پزشک برای کاهش تولید آندروژن، قرص های پیشگیری از بارداری یا داروی دیگری به نام اسپیرونولاکتون (آلداکتون) را توصیه می کند که اثر آندروژن ها رو یپوست را مهار می کند. اسپیرونولاکتون منجر به نقص های مادرزادی می شود بنابراین هنگام استفاده از این دارو باید از یک روش پیشگیری از بارداری موثر استفاده کنید ودر صورت بارداری یا تصمیم به باردارشدن، استفاده از آن توصیه نمی شود. افلورنیتین،فیناستراید و سایر آنتی اندروژنها نیز داروی دیگری است که رشد موهای زائد صورت را کاهش می دهد.
4. عمل جراحی: از عمل جراحی و ایجاد سوراخ بر سطح تخمدان و یا برداشتن قسمتی از تخمدان در گاهی موارد برای درمان تخمدان پلی کیستیک و درمان تنبلی تخمدان استفاده می گردد ولی این روشها اکنون منسوخ شده و فقط در بعضی موارد برای درمان نابتروری استفاده میشود..

ناباروری دلایل گوناگونی دارد که  شامل علل مردانه، زنانه و یا مشترک میباشد و حدود ۱۰ درصد از موارد ناباروری نیز فاقد علت مشخصی  هستند. بر اساس بررسی‌های تشخیصی انجام شده و مشخص شدن علت یا علل ناباروری، توسط پزشک متخصص روش کمک باروری مناسب به زوجین پیشنهاد خواهد شد.