لاپاراسکوپی چیست؟
لاپاراسکوپی یا در اصطلاح جراحی سوراخ کلید یکی از روشهای جایگزین جراحی باز میباشد. این عمل نوعی جراحی اکتشافی با کمک ابزار لاپاراسکوپ ( لاپاروسکوپ لوله ای بلند و نازک که دوربینی با وضوح بالا و یک لامپ کوچک در قسمت جلویی دارد و هنگامی که از طریق برش های کوچک وارد بدن می شود، تصاویر را به مانیتور ویدئویی ارسال می کند) میباشد. روشی با کمترین تهاجم و کمترین میزان برش برای بررسی دقیقتر اعضای درون شکم و اندامهای تولیدمثلی میباشدکه این کم تهاجمی بودن باعث بهبود و نتایج بهتر برای فرد بیمار میشود.
لاپاراسکوپی شیوه ای جدید در جراحی میباشد که پزشک بوسیله آن به بررسی اعضای تولیدمثلی و شکمی می پردازد. ازاین روش همچنین برای جمعآوری نمونههای بافت (بیوپسی) برای آزمایش تشخیصی استفاده میشود. این شیوه جراحی بسیار پیشرفته میباشد و دوران نقاهت بسیار کوتاهی با حداقل عوارض را برای بیمار خواهد داشت. البته لازم به ذکر این نکته میباشد. که قبل از اینکه از این راهکار استفاده بشود، لازم است به یک متخصص لاپاراسکوپی مراجعه شود تا شرایط موجود برای افراد سنجیده شود، سپس میتوان از این شیوه جراحی استفاده کرد.
تفاوت لاپاراسکوپی با لاپاراتومی
لاپاراتومی یا همان عمل باز یک روش سنتی جراحی است. که در آن جراح برشهای بزرگی در حدود ۸ تا ۱۰ سانتی متر به صورت عمودی یا افقی روی شکم ایجاد خواهد کرد. در انتها عمل نیز محل برشها با بخیه های جذبی یا کشیدنی دوخته خواهد شد. پس عمل باز یا لاپاراتومی یک جراحی بزرگ و تهاجمی میباشد که باید حتما تحت بیهوشی جنرال انجام شود. اما با پیشرفت علم و تکنولوژی ها در زمینه پزشکی و برای به حداقل رساندن عوارض ناشی از عمل باز، امروزه از روشهای نوین کم تهاجمی دیگری به جای جراحی های باز استفاده می شود.
درجراحی ها ی کم تهاجمی جراح با استفاده از 3 تا 4 برش کوچک (کمتر از یک سانتیمتر) در اطراف ناف و دو طرف ناحیه شکم و وارد کردن ابزاری به نام لاپاراسکوپ که متصل به یک دوربین دقیق برای مشاهده هر چه بهتر اعضای درون بدن و نیز ابزارهای جراحی این تکنیک را انجام میدهد. لاپاراسکوپی یک عمل بسیار کم تهاجم تر از عمل باز میباشد که تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی موضعی انجام می شود. در این روش، برای دید بهتر جراح، شکم فرد بیمار قبل از انجام جراحی با گازco2 پرمیکنند. و بعد از اتمام عمل این گازها از شکم تخلیه شده و جای برشها بخیه خواهد شد. با توجه به نوع عمل انجام شده برای فرد، مدت زمان عمل، دوره نقاهت بیمار متفاوت میباشد.
همانطور که در بالا گفته شده به دلیل ایجاد برش های کوچکتر و در نتیجه کمتر در معرض هوا قرار گرفتن اندامهای درونی و در نهایت خونریزی کمتر در زمان انجام جراحی به شیوه لاپاراسکوپی ریسک انجام این عمل بسیار کمتر از عمل لاپاراتومی برای بیمار میباشد.
در عمل لاپاراتومی معمولا بیمار به دلیل ایجاد برش های بزرگ تا مدتی بعد از جراحی درد بیشتری را احساس میکند. و همچنین ریسک امکان ایجاد عفونت بعد عمل لاپاراتومی درمحل بخیه ها به دلیل بزرگ بودن جای زخم ها بسیار بیشتر خواهد بود.
در چه زمان هایی عمل لاپاراسکوپی انجام میشود؟
در اکثریت موارد مشکلات شکم را با شیوه های تصویربرداری مانند سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی بررسی می کنندولاپاروسکوپی زمانی انجام می شود که این روش ها اطلاعات کافی برای تشخیص دقیق علت بیماری رادر اختیار پزشک قرار نمی دهند. آن زمان پزشک از لاپاروسکوپی برای مشاهده مستقیم و در صورت لزوم نمونه برداری استفاده میکند.
علاوه بر نقش تشخیصی لاپاراسکوپ ، در حال حاضر اکثر اعمال جراحی قابل انجام با لاپاراسکوپ میباشد، مانند:
- برداشتن و حذف اندام بیمار مثل کیسه صفرا یا آپاندیس
- حذف یا ترمیم قسمت های مشخصی از روده بزرگ یا معده در (سیستم گوارش)
- حذف یا ترمیم مثانه، میزنای یا حالب و کلیه ها (سیستم ادراری)
- حذف یا ترمیم اندام های تولید مثل زنان، مانند رحم و لوله های فالوپی
- بستن لوله های رحمی
- پیوند کلیه از یک فرد به دیگری
- روشهای کاهش وزن مانند اسلیو یا عمل بای پس
- اصلاح فتق
- بررسی کبد و پانکراس به منظور احتمال وجود تومورهای سرطانی
- مشاهده ی اندام های شکمی برای بررسی نشانه های بیماری هایی که تشخیص آن از روشهای دیگر ممکن نیست.(جراحی اکتشافی)
- بررسی منبع دردلگنی مزمن و ا حذف بافت چسبندگی یا اسکار
- جست و جوی عامل خونریزی درونی یا خون مردگی (اگربیمار دارای فشار خون طبیعی باشد).
- بررسی رشد غیر طبیعی سلولی و بافت مانند تومورها در ناحیه شکم، روده و لگن
- بررسی بیماری هایی که منجر به ناباروری می شوند مانند کیست، عفونت، میوم و چسبندگی ها
- خارج کردن جنین در حاملگی خارج رحمی و آندومتریوز و بررسی بیماری های عفونی در لگن
- اورکیوپکسی (جراحی ترمیم بیضه)
- رکتوپکسی(ترمیم
- پروستاتکتومی (برداشتن پروستات)
لاپاراسکوپی چگونه انجام میشود؟
لاپاراسکوپی عموما یک جراحی سرپایی محسوب میشود. به همین دلیل دربیشتر مواقع بیمار در همان روز بعد از عمل می تواند مرخص بشود.
برای این نوع جراحی دراکثر موارد، بیهوشی جنرال تجویز می شود. شما در طول بیهوشی عمومی به خواب می روید و دردی احساس نمی کنید. یک سرم داخل وریدی نیز به شما زده می شود که ماده ی بیهوشی و مایعات از طریق آن به بدن شما می رسند. در برخی موارد، جراحی را می توان با بی حسی موضعی شروع کرد که طی آن، قسمت مورد نظر بی حس می شود و شما در حالی که بیدارید، دردی را حس نخواهید کرد. در زمان انجام لاپاراسکوپی، جراح برش هایی به طول ۱تا ۲ سانتی متر را زیر شکم در اطراف ناحیه ناف ایجاد میکند و سپس یک لولهی کوچک فلزی یا پلاستیکی به نام کانولا را داخل شکم میکند. این لوله برای باد کردن شکم با گاز دی اکسید کربن مورد استفاده قرار میگیرد. این گاز به پزشک اجازه میدهد تا با وضوح بیشتری از اندام های شکمی دیدن نماید.
جراح پس از باد شدن شکم توسط گاز، میله لاپاراسکوپ را از طریق برش وارد شکم میکند. دوربين و یک چراغ متصل به لاپاروسكوپ، تصاوير را بر روي يك صفحه مانیتور در اتاق عمل نمايش ميدهد و باعث ميشود اندام ها درهمان زمان مشاهده شوند. جراح ممکن است برای انجام بیوپسی یا برداشتن قسمتی یا کل یک عضو از ابزار جراحی استفاده بکند، بنابراین برش کوچک دیگری داده می شود تا ابزار وارد شکم شود. در حین انجام بیوپسی، نمونهی کوچکی از بافت گرفته میشود تا بررسی ها بیشتر روی آن صورت بگیرد.
پس از انجام عمل، ابزارها خارج میشوند. سپس برشهای روی شکم با بخیه یا نوار جراحی بسته میشوند. تعداد و اندازه ی شکاف ها بستگی به نوع بیماری دارد که جراح اقدام به تشخیص یا درمان آن کرده است. در حالت کلی، بین ۲ تا ۵ شکاف یا برش ایجاد می شود که ابزار جراحی های دیگر از آنها وارد می گردند.
معمولا بعد از عمل دردی در ناحیه شانه احساس می شود. این درد معمولاً نتیجه گاز دی اکسید کربنی است که برای باد کردن شکم مورد استفاده قرار گرفته بود. این گاز می تواند دیافراگم را تحریک کند که باعث تحریک اعصاب و درنتیجه درد در شانه ها می شود. همچنین ممکن است باعث نفخ نیزبگردد. ولی این درد و ناراحتی معمولاظرف دو روز از بین خواهد رفت.
معمولاً می توانید طی یک هفته کلیه کارهای عادی خود را از سر بگیرید. شما باید حدودا دو هفته پس از لاپاراسکوپی توسط پزشک تان ویزیت شوید
برای بهبودی سریع تر به منظور کاهش خطر لخته شدن خون، فعالیت های سبک را در اولین زمان ممکن شروع کنید و همچنین ساعات استراحت تان را بیشتر کنید.
عوارض جراحی لاپاراسکوپی
جراحی لاپاراسکوپی مانند هرجراحی دیگری میتواند دارای عوارض احتمالی باشد. عوارض بعد از عمل به معنی اتفاق یا پدیده شناخته شده وقابل پیش بینی در حین یک عمل جراحی یا بعدازآن است که معمولا قابل درمان وبرطرف شدن میباشد. اما میتواند منجر به طولانی تر شدن سیر بهبودی بعدازعمل بگردد. درجراحی به شیوه لاپاراسکوپی نیز بروز برخی مشکلات میتواند موجب طولانی شدن دوره درمان ونقاهت بعد ازعمل بشود. احتمال بوجود آمدن این عوارض ومشکلات برحسب تجربه ومهارت جراح کاهش قابل ملاحظه ای خواهد داشت . عوارض عمل لاپاراسکوپی اگرچه نادر است و با احتمال کمی ایجاد می شود اما به هر حال ممکن است که برای شخص بوجود بیاید. این عوارض به دو دسته عمده تقسیم میشوند.
عوارض حین عمل:
- سوراخ شدن روده و یا احشا داخلی شکم
- سوراخ شدن و آسیب دیدن عروق بزرگ شکمی
- جمع شدن هوا در داخل قفسه سینه صدری و خارج از ریه ها که در اصطلاح پنوموتوراکس میگویند.
- تجمع هوا در زیر پوست که معمولا به طور نادر اتفاق میافتد.
عوارض بعد از عمل:
- درد در ناحیه گردن و شانه که ناشی از کشش عضلات جدار شکم و نیز دیافراگم میباشد.
- خونریزی از محل برشهای جراحی وتروکارها
- آمبولی ریه که یک از عوارض لاپاراسکوپی بخصوص در افراد چاق میباشد.
- ناتوانی درادرار
- تنگی نفس
- سرفه مداوم
در برخی مواقع ، جراح ممکن است معتقد باشد که خطر انجام لاپاراسکوپی بسیار بیشتر از مزایای استفاده از آن است. این شرایط اغلب برای کسانی که قبلاً جراحی شکم کرده اند رخ داده و خطر ایجاد چسبندگی بین ساختارهای شکم را افزایش می دهد. انجام لاپاراسکوپی در صورت چسبندگی، مدت زمان بیشتری طول می کشد و خطر آسیب به اندام ها افزایش مییابد.
مزایا عمل لاپاراسکوپی
این روش جراحی چندین مزیت در مقایسه با عمل جراحی معمولی دارد:
- کوچکتر بودن جای زخم
- احساس درد و ناراحتی کمتر بعد از عمل
- زودتر ترخیص شدن و بهبودی بیشتر
- بازگشت سریعتر به فعالیت های فردی و شغلی
- احتمال عفونت زخم و محل عمل بسیار کمتر است
- به دلیل عدم وجود برش وسیع جراحی باز از نظر زیبایی بسیار بهتر از عمل لاپاراتومی میباشد
- چسبندگی، انسداد روده و انواع فتق های جدار شکم بسیار کمتر خواهد بود
- احتمال آسیب های غیر ضروری به جدار شکم و قفسه سینه برا ی ورود و دسترسی به اندام یا عضو هدف بسیار کمتر است.
عمل لاپاراسکوپی چقدر طول میکشد؟
یک جراحی لاپاروسکوپی بین سی دقیقه برای عمل ساده تشخیصی تا ۳ الی ۴ ساعت برای عمل های پیچیده تر زمان میبرد. بیمارانی که سابقه چسبندگی در آنها وجود دارد ، مدت زمان بیشتری را در اتاق عمل سپری خواهند کرد. به طور میانگین ، یک عملیات لاپاروسکوپی در حدود ۹۰ دقیقه به طول خواهد کشید.
چرا لاپاراسکوپی بهتر از جراحی باز است؟
دربسیاری ازکیس های نیاز به جراحی که بیمار به هر دو روش باز و بسته امکان جراحی داشته باشد. روش بسته و لاپاراسکوپی ترجیح بیشتری دارد زیرا بیمار تعداد برش های کمتر در اندازه های کوچکتر و در نتیجه خونریزی کمتری را متحمل میشود. و بعد از عمل دوران نقاهت کوتاهتری را میگذراند.
چه افرادی کاندید عمل لاپاراسکوپی میباشند؟
این تفکر غلط وجود دارد که همه بیماران کاندید مناسبی برای انجام جراحی لاپاراسکوپی می باشند در حالی که برای انجام جراحی لاپاراسکوپی باید تمام شرایط بیمار به درستی بررسی شود. برای همین تشخیص شرایط لازم جراحی لاپاراسکوپی به عهده جراح و متخصص ماهر میباشد. تا بهترین شیوه عمل برای شخص در نظر گرفته بشود. بیمار باید ابتدا از نظر قلبی، عروقی و ریوی بررسی شده باشد . زیرا در لاپاراسکوپی داخل شکم بیمار گاز زده می شود. ممکن است فشار بر روی قلب و عروق وارد شود بنابراین لازم است حتماً بیمار از لحاظ سوابق بیماری قبلی بررسی شود.
همچنین داروهایی که بیمار مصرف می کند باید بررسی شود تا در صورت لزوم بنابر تشخیص پزشک قطع شود و یا با داروی مناسب جایگزین شود. همچنین بیماران که دارای سیستم ایمنی پایین (ضعیف) هستند کاندید مناسبی برای این نوع از جراحی نخواهند بود.
اقدامات قبل از انجام عمل لاپاراسکوپی :
آزمایشات و عکس برداری کامل قبل از عمل باید انجام بشود.بیمار باید به مدت ۱۲ ساعت قبل ار انجام عمل جراحی چیزی نخورد و نیاشامد.
اگر فرد داروی خاصی قبل از عمل مصرف کرده حتما به پزشک خود اطلاع بدهد.
عمل لاپاراسکوپی در زنان بهتر است بعد از اتمام دوره قاعدگی انجام میشود.
اگر فرد دخانیات مصرف کرده حتما باید به پزشک خود اطلاع بدهد.
عدم همراه داشتن زیور آلات و جواهرات