اعمال هیستروسکوپی
هیستروسکوپی روش درمانی یا تشخیصی؟
هیستروسکوپی در واقع یک عمل جراحی تشخیصی ودرمانی میباشد. این عمل میتواند بنابر تشخیص پزشک و با توجه به مشکل فرد در جهت تشخیص و یا به منظور درمان گاهی به طور همزمان نیز انجام بشود.
هیستروسکوپی چگونه انجام میشود؟
در این تکنیک جراحی به بررسی ومشاهده فضای درونی رحم پرداخته می شود. در هیستروسکوپی یک لوله باریک شبیه به تلسکوپ به نام هیستروسکوپ که در انتهای آن یک دوربین متصل است، از طریق واژن وارد دهانه رحم و سپس داخل رحم میشودو پزشک میتواند به طور مستقیم داخل رحم را ببیند. در این روش اول به کمک ابزاری که اسپکولوم نام دارد ، درست مثل آن چیزیکه در معاینه روتین توسط متخصص زنان انجام میشود. دهانه رحم در معرض دید قرار میگیرد سپس پزشک دستگاه هیستروسکوپی را از دهانه رحم داخل خود رحم کرده، و در مرحله بعد رحم بوسیله مایعی مثل سرم نمکی یا قندی یا بوسیله گاز دی اکسید کربن به آهستگی پر میشود تا رحم به طور مستقیم در معرض دید قرار بگیرد.. نور و دوربین متصل به هیستروسکوپ، امکان دیدن رحم و دهانه لوله های فالوپ را برای پزشک مهیا کرده. واین کار، به تشخیص هر گونه ناهنجاری کمک می کند. این روش بسته به علت انجام آن، می تواند ۵ تا ۳۰ دقیقه زمان ببرد. قبل از انجام هیسترسکوپی، ممکن است به شما داروی آرامش بخش داده شودو یا تحت بیهوشی قرار بگیرید.این کار وقتی به منظور تشخیص انجام شود میتواند در مطب انجام شده که در این صورت فقط از گاز برای پرکردن رحم استفاده میشود.
کاربردهای هیستروسکوپی:
هیستروسکوپی در بیماری های زنان و زایمان بسیار پرکاربرد میباشد. در این روش پزشک میتواند هر نوع اختلال و بیماری مربوط به رحم را که قابل مشاهده است،تشخیص دهد.
- تشخیص خونریزی های غیر طبیعی رحم
- تشخیص و رفع چسبندگی ها
- تشخیص ناهنجاری مادرزادی رحم
- تشخیص و درمان میوم های زیر مخاطی یا داخل رحمی و یا سپتوم یا دیواره داخل رحمی
- تشخیص علل خونریزی شدید و درد ناک درطول دروران قاعدگی و یا بینظمی در عادت ماهانه ویا خونریزی پس از یائسگی
- تشخیص هر گونه ناهنجاری رحم
- بیوپسی اختصاصی از لایه اندومتر
- باز کردن لوله های فالوپ
- برداشتن دستگاه جلوگیری از بارداری (IUD)
- تشخیص و درمان پولیپ ها
- در زمینه تشخیص علل و درمان نازایی
و در نهایت با نمونه گیری از ضایعه ای که با دید مستقیم مشاهده میشود تشخیص دقیق تر بافت شناسی از مشکلی که دیده میشود ،میتوان داد.
دربعضی از اعمال جراحی که بوسیله هیستروسکپ انجام میشود مانند برداشتن فیبرومهای داخل رحمی، برداشتن سپتوم یا دیواره های بلند یا برداشتن چسبندگی ها به بیمار گفته شود که برای این اعمال نیاز به چند مرحله هیستروسکوپی است یا اینکه لازم است برای چک برطرف شدن کامل ضایعه دوباره هیستروسکوپی شود و این به این دلیل است که اگر ضایعه بزرگ باشد به علت محدودیتی که در وارد کردن مایع به داخل رحم داریم در آن بازه زمانی که برای برداشتن ضایعه نیاز است ممکن است حجم مایع زیادی وارد بدن شود که باعث اختلال در کارکرد بدن میشود ، لذا به عمل پایان داده میشود و بقیه جراحی به زمان دیگری موکول میشود و این چند مرحله ای بودن عمل ،یک روند نرمال است و نباید باعث نگرانی بیماران شود.
آماده شدن برای عمل هیستروسکوپی:
متخصص قبل از انجام عمل هیستروسکوپی، برای بیمار آزمایشاتی شامل آزمایش خون و تست بارداری را درخواست خواهد کرد. چون اگر حامله باشید، هیستروسکوپی نمی تواند انجام شود.
هيستروسکوپي معمولا تحت بیهوشی کوتاه ویا تحت بی حسی موضعی انجام میشود، زیرايک روش نسبتا سريع است و طی آن برشی در پوست ایجاد نمی شود.
مصرف داروهایی مانند ایبوبروفن حدود یک ساعت قبل از عمل می تواند درکاهش درد بعد از عمل موثر باشد.
گاهی ممکن است یک بیهوشی موضعی برای بی حس کردن دهانه رحم استفاده بشود.
در بعضی از مواقع که دهانه رحم بسته یا تنگ است و احتمال عبور نکردن وسیله هیستروسکپ میرود قبل عمل گاهی از شیافها یا ابزاریهایی برای باز کردن دهانه رحم استفاده میشود .
اما اگر هیستروسکوپی برای درمان و جراحی فیبروم رحمی یا موارد دیگری باشد که عمل نیاز به زمان طولانی تری دارد ، ممکن است تحت بیهوشی عمومی قراربگیرید. یعنی در طول عمل به خواب بروید.اگر نیاز به بیهوشی عمومی داشته باشید، قبل از انجام آن باید چند ساعت از غذا خوردن یا نوشیدن بپرهیزید.ولی در بیهوشی یا بی حسی موضعی ، می توانید غذا خوردن و نوشیدن را به طور عادی انجام بدهید ولی خصوصا در هیستروسکوپی تشخیصی که دنبال علت مشکل هستیم بهتر است بیمار حداقل ۸ ساعت ناشتا باشد تا اگر علت قابل درمان با هیستروسکوپ داشت در همان هنگام امکان بیهوشی عمومی و تکمیل درمان برای بیمار وجود داشته باشد.
سایر نکاتی که لازم است در عمل هیستروسکپی مد نظر باشد:
- قطع مصرف داروهای رقیق کننده خون مثل آسپرین ویا وارفارین قبل از عمل
- در صورت داشتن عفونت واژن قبل از عمل باید اقدام به درمان عفونت شود.
- عدم استعمال دوش واژینال و یا استفاده از تامپون و داروهای واژینال ۲۴ ساعت قبل از عمل
- خالی بودن مثانه قبل از عمل
هیستروسکوپی با باردار شدن چه ارتباطی دارد؟
قبل از رفتن به سمت روش های مختلف درمان ناباروری مانند درمان ناباروری با IUI و IVF بررسی ها یی انجام خواهد شد تا نیاز به هیستروسکوپی مشخص شودودر صورت لزوم هیستروسکوپی انجام شود .
در تحقیقاتی که انجام شده معلوم شد که زنانی که اختلالات ناباروری دارند وهمچنین پولیپ رحمی نیز دارند، با هیستروسکوپی و خارج شدن پولیپ ها، احتمال موفقیت بارداری تا ۶۳ درصد بالا می رود. با اینکه مطالعات نتایج خوبی را نشان می دهند، ولی برای اطمینان از نحوه تاثیرمثبت هیستروسکوپی باید تحقیقات بیشتری انجام بشود. تاثیرهیستروسکوپی بر بالا بردن میزان شانس بارداری تا کنون شناخته شده نبوده ولی تحقیقات نشان از این دارد که هیستروسکوپی،پیچیدگی های مربوط به بارداری را کـــاهش میدهد
اثر توده ها و ضایعه ها در روند باروری نا مشخص میباشدو تاثیر فیبروم ها بر ناباروری به طور گسترده به محل قرارگیری آنها بستگی دارد. فیبروم هایی که در شانس بارداری مشکل ایجاد می کنند، بدون توجه به اندازه وعلامتی که در فرد ایجاد میکنند، باید برداشته شوند. هیستروسکوپی یکی از روش های غیر تهاجمی وامن و اثر بخش می باشد. انجام هیستروسکوپی درحالتی که حفره رحمی مشکلی ندارد،ضرورتی ندارد.
عوارض انجام هیستروسکوپی تشخیصی یا درمانی:
ریسک خطرهای عمل هیستروسکوپی جراحی شایع تر و بیشتر از هیستروسکوپی تشخیصی است. هیستروسکوپی فقط درحالتی انجام می شود که سود انجام آن بیشترازعوارض احتمالی آن باشد. برخی از عوارض هیستروسکوپی عبارتند از:
- آسیبب یا سوراخ شدن رحم: این عارضه رایج نیست اما اگر اتفاق بیفتد نیاز به درمان با آنتی بیوتیک دارد و در موارد شدیدتر نیاز به جراحی ترمیمی جهت رفع مشکل
- آسیب به دهانه رحم: این عارضه نیز نادر میباشد و در صورت ایجاد به سادگی ترمیم خواهد شد..
- خونریزی بیش از حد در زمان عمل ویا بعد هیستروسکوپی
- عفونت رحم: این مشکل ممکن است یکی ازعوارض هیستروسکوپی باشد، میتواند منجر به ایجاد ترشح بدبوی واژن یا تب و خونریزی شدید بشود. عفونت معمولا با یک دورهی مصرف آنتی بیوتیک درمان خواهد شد.
- احساس گرفتگی رحم که به درد پریود شباهت دارد. گرفتگی باید طی چند روز از بین برود و می توانید در عین حال مسکن های معمولی مصرف کنید.
- لازم به ذکر است در صورت وقوع هر یک از علایم زیر بعد از هیستروسکوپی باید سریعا به پزشک مراجعه کنیم:
- حالت تهوع و استفراغ شدید
- تب بالا ۳۸ درجه
- خونریزی شدید واژینالی و نیاز به تعویض پد بهداشتی طی هر ساعت
- درد افزایشی کم نشدن درد با مسکنها
- افزایش ترشح واژن به ویژه ترشحات با بوی بد
- قرمزی و تورم بدون علت
- درد و ناراحتی معده به هنگام مصرف مایعات
پس از هیستروسکوپی باید کارها و مراقبتهایی را انجام داد که علاوه برسریعتر شدن روند بهبودی، خطر بروز عوارض احتمالی هم کم شود. این اقدامات شامل موارد زیر است:
مراقبت شخصی:
به دلیل استفاده از ابزار اسپوکولوم برای بازماندن دهانه رحم و ورود ابزار جراحی برای مشاهده و بررسی بیماری در رحم، احتمال عفونت باکتریایی رحم وجود دارد. بنابراین باید بعد از هیستروسکوپی و تا زمانی که پزشک مشخص کرده ، آنتیبیوتیکها و سایر داروهای تجویزشده را بهطور منظم مصرف شود. همچنین میبایست تا ۲ هفته پس از عمل هیستروسکوپی، از اقداماتی مانند استفاده از تامپون واژینال، انجام روابط زناشویی، نشستن در وان، رفتن به استخر و انجام دوش واژینال خودداری کرد
مصرف دارو های هورمونی طبق دستور پزشک:
در مواردی نظیر عمل متروپلاستی (Metroplasty) حین هیستروسکوپی،برداشتن سپتوم یا میوم های بزرگ، برای پیشگیری از چسبندگی داخل رحم ممکن است داروی هورمونی برای فرد تجویز بشود. مصرف منظم این داروها اهمیت زیاد در کنترل بیماری و عوارض احتمالی هیستروسکوپی خواهد داشت. و ازاینرو باید پیش از پایان داروهای هورمونی نیز برای چکاپ مجدد و تمدید آنها (در صورت نیاز) به پزشک مراجعه کرد.
کنترل میزان خونریزی:
مقدار کمی خونریزی بعد از هیستروسکوپی طبیعی است و بیشتر به علت ورود ابزار پزشکی به رحم میباشد. این خونریزی بهصورت خودبهخود و ظرف مدت کوتاهی متوقف میشود؛ اما در صورت ادامه یافتن خونریزی و حجم زیاد آن (بیش از یک قاعدگی نرمال) باید به پزشک گزارش بشود. البته به این نکته باید توجه داشت که احتمال وقوع زودتر یا دیرتر شدن قاعدگی بعدی (پس از هیستروسکوپی) وجود دارد و این تأخیر ممکن است بین چند روز تا چند ماه نیز باشد.
عدم انجام فعالیت های سنگین
خستگی در فعالیتهای روزمره، یکی از عوارض کوتاه مدت ناشی از بیهوشی حین عمل هیستروسکوپی است که جای نگرانی ندارد. بهتر است در صورت احساس خستگی به استراحت پرداخته شبها نیز خواب کافی داشته باشید. همچنین توصیه میشود بیماران تا یک هفته بعداز هیستروسکوپی از انجام فعالیتهای شدید و ورزشهای سخت خودداری بکنند و صرفاً به کارهای روتین خود بپردازند. البته برخی افراد نیز به تشخیص پزشک، باید به مدت یک روز از کارهای روزمره خودداری کنند و استراحت داشته باشند.
کنترل درد:
درد و گرفتگی خفیف در شکم یا لگن (همچون دردهای قاعدگی)، از عوارض رایج هیستروسکوپی است. که به صورت خودبهخود بعد از چند روز برطرف خواهد شد و ممکن است پزشک برای کاهش آنها، مسکن مثل، ایبوپروفن (Ibuprofen)، استامینوفن یا ادوالژین (بروفن) تجویزکند. همچنین احتمال شدید بودن درد اولین قاعدگی پس از هیستروسکوپی وجود دارد. به منظور کنترل این دردها، باید صرفاً طبق نسخه پزشک اقدام به مصرف داروهای مسکن کرد و هرگونه درد شدید و غیرقابل تحمل را به پزشک گزارش داد
مصرف داروهای زیر نظر پزشک
نحوه مصرف داروهای مختلف پس از عمل هیستروسکوپی، صرفاً طبق نظر پزشک مشخص میشود. بنابراین شروع مصرف داروهایی مانند وارفارین یا آسپرین (رقیقکنندههای خون) باید به تأیید پزشک برسد. همچنین باید از مصرف همزمان داروهای مختلف و بهویژه مسکنها، جز در صورت تجویز پزشک، اجتناب کرد. درصورت معدهدرد و اثر نکردن درمان خانگی، میتوان تحت نظر پزشک قرص های کاهنده اسید معده استفاده نمود.
رژیم غذایی و میزان استراحت بعد هیستروسکوپی چگونه است؟
معمولا پزشک رژیم غذایی ویژه ای بعد از عمل هیستروسکوپی توصیه نمیکند و فرد میتواند خوراکیهای مختلف را (بسته به تمایل وضعیت دستگاه گوارش خود) مصرف کند. با این حال، در صورت تهوع و بیاشتها شدن ناشی از داروهای بیهوشی بهتر است خوردن غذا بعد از هیستروکوپی را با مایعات سبک یا وعده های غذایی کم وسبک شروع کرد. همچنین برای درمان درد معده میبایست غذاهای ساده را همراه با ماست مصرف کرد و با خوردن فیبر فراوان در روز، مانع از یبوست بشویم.
در مورد میزان استراحت بعد از عمل هیستروسکوپی نیز نیاز به استراحت مطلق برا ی فرد وجود ندارد مگر این که جراح با توجه به شرایط فرد و عملی که انجام شده تجویز استراحت مطلق را صادر کند. در غیر این صورت بیمار روز اول یک استراحت نسبی باید داشته باشد وبعد از آن میتواند کارهای سبک و روتین روزانه خود را انجام بدهد. فقط باید به این نکته توجه داشته باشیم که از انجام فعالیت های سنگین تا حدود یک هفته بعد از عمل اجتناب کنید.
هزینه عمل هیستروسکوپی چقدر است؟
هزینه عمل جراحی هیستروسکوپی درشخص با توجه به بیماری که دارد متفاوت خواهد بود بهتر است بیماران عزیز برای اطلاع داشتن ازهزینه هیستروسکوپی به پزشک زنان مراجعه کنند تا معاینه شوند بعد بررسی کامل پزشک میتواند هزینه عمل هیستروسکوپی را با توجه به کلینیک و یا بیمارستانی که انجام میشود برای شخص مشخص کند. این عمل همچنین در تعهد بیمه تامین اجتماعی می باشد.
گزینه های جایگزین هیستروسکوپی
رحم شما نیز می تواند با استفاده از روش های زیر به جای هیستروسکوپی بررسی شود:
سونوگرافی لگن : در سونوگرافی لگن یک کاوشگر کوچک در مهبل قرار می گیرد که با استفاده از امواج صوتی تصاویری از اندام های داخل لگن شما تهیه می کند. پزشک از این سونوگرافی برای بررسی دهانه رحم ، لوله های فالوپ، تخمدان ها، رحم ،واژن و یا مثانه استفاده میکنند.سونوگرافی انجام شده بسته به هدفی که انجام میشود میتواند به صورت یک سونوگرافی ساده، سونوگرافی سه بعدی یا سونوهیستروگرافی که همراه با تزریق سرم به داخل رحم برای بررسی دقیقتر حفره رحمی انجام میشود باشد.
نمونه برداری اندومتر: در بیوپسی آندومتر یک لوله باریک از طریق دهانه رحم به رحم شما منتقل می شود و با استفاده از مکش نمونه بافتی از پوشش رحم شما نمونه برداری می شود. بیوپسی آندومتر ممکن است در کنار هیستروسکوپی و همزمان با آن انجام شود، اما از آن ها نمی توان برای درمان بیماری استفاده کرد. از این روش نیز برای بررسی مشکلات داخل رحم استفاده میشود.