حفظ باروری
حفظ باروری
حفظ باروری اصطلاحی است که ممکن است برای بسیاری از ما نااشنا و مبهم باشد اما باآگاهی از این مفهوم و روشهای انجام آن درمییابیم که میتواند نقش مهمی در پیشگیری از بروز بسیاری از مشکلات در آینده داشته باشد.
به لطف پیشگیری از بارداری و در دسترس بودن تکنولوژی فناوریهای باروری، امروزه زوجها نسبت به گذشته کنترل بیشتری بر روی زمان بندی تشکیل خانواده برای خودشان دارند. مشخص کردن زمان بارداری یک امر ممکن است، اگرچه میتواند این موضوع را کمی سختتر کند.
توانایی باروری در زنان به طور طبیعی با بالا رفتن سن کاهش مییابد و بچه دار شدن در مراحل بعدی زندگی میتواند ریسک خطر عوارض بارداری را افزایش بدهد. گفته میشود، هیچ عبارتی با عنوان”بهترین سن” برای باردار شدن وجود ندارد.
از شروع دوره قاعدگی تا یائسگی، امکان بارداری وجود دارد. چه تصمیم به بچه دار شدن در سنین پایین تر یا بالاتر داشته باشید، برای هر کدام مزایا و معایبی وجود دارد.
در این مقاله سعی داریم اطلاعات جامع و کاملی در مورد راههای حفظ باروری در زنان و مردان و همچنین عادتهایی که بر این قدرت باروری اثر گذار هستند نام ببریم و اطلاعاتی پیرامون آنها به شما بدهیم
رفتار ها و عادتهای مخرب بر قدرت باروری
در زندگی رفتارهای عادی و معمولی وجود دارند. که بر روی قدرت باروری زنان و مردان اثر گذار است.
اکثر این عادتها بسیار معمولی و بیخطر به نظرمیایند اما حقیقت موضوع چیز دیگری است. بنابراین اگر هنوز متاهل نیستید یا فرزند ندارید، نیاز است که نسبت به این عادات غلط اگاه باشید.
در این مقاله به رفتارهای پرخطر برای قدرت باروری را دوگروه زنان و مردان بررسی میکنیم. البته بعضی از این عادتهای نادرست در میان این دو گروه مشابه است، که در ادامه نیز به آن اشاره خواهیم کرد. با ما همراه باشید
رفتارهای پرخطر برای سلامت باروری زنان
بعضی از کارهای کوچکی که در شبانه روز انجام میدهید در واقع میتوانند تأثیر جدی بر سلامت قدرت باروری فعلی و یا آینده شما داشته باشند
استفاده مداوم از محصولات فراوری شده و دارای مواد نگهدارنده:
مصرف مداوم محصولاتی که فراوری شده ویا دارای مواد نگهدارنده برای ماندگاری بالا محصول میباشند. قدرت باروری شما را تهدید میکنند.این محصولات دارای مواد شیمیایی هستند که ترشح هورمونهای جنسی را با اختلال مواجه میکنند. این تحقیقات نشان داد که مواد شیمیایی مذکور میتوانند اثرات بدی بر سلامت قدرت باروری در مردان و زنان داشته باشد.
انجام ورزش های سنگین
اگرچه شکی وجود ندارد که داشتن تحرک و حفظ تناسب اندام بر سلامت و باروری بسیار موثر است، اما استفاده بیش از معمول از وسایل ورزشی میتواند شانس بارداری در یک زن را کاهش بدهد.
درواقع ورزش شدید با تحت تاثیر قرار دادن محور هیپوفیزی و جلوگیری از آزاد شدن ماهیانه تخمک مانع تولید هورمون مهمی به نام پروژسترون خواهد شد. وظیفهی پروژسترون کمک به تنظیم چرخه تخمکگذاری است.که خود بخش مهمی ازقدرت باروری میباشد. اگرقصد بارداری دارید، برای اینکه تعادل هورمونی شما حفظ بشود. سعی کنید فعالیت شدید بدنی را به پنج ساعت در هفته کاهش دهید.
مصرف بیش از اندازه نوشیدنی های کافئین دار
اگر قهوه بیش از حد معمول میخورید به احتمال زیاد قدرت باروری خود را تخریب خواهید کرد. مطالعهای در سال ۲۰۱۱ نشان داد که کافئین زیاد میتواند در انقباض عضلانی که تخمک را از تخمدانها به رحم میرسانند، اختلال ایجاد کند.
نداشتن ساعت خواب منظم و استفاده از موبایل در اواخر شب:
قرار داشتن شبانه در معرض نور مصنوعی میتواند قدرت توانایی باروری زنان را کاهش بدهد و حتی ممکن است روی رشد جنین در افراد باردار تأثیر منفی بگذارد. تحقیقات نشان میدهد که نور مصنوعی شب، تولید هورمون ملاتونین را که برای محافظت از تخمکها در برابر رادیکالهای آزاد ضروری است را تحت تاثیر قرار میدهد.
مصرف سیگار و مشروبات الکلی یا سایردخانیات:
سیگار کشیدن قدرت باروری شما را به خطر میاندازد. این مورد در زنان و مردان مشابه بوده و برای هر دو گروه مضر است. طبق گزارش انجمن پزشکی باروری آمریکا، میزان ناباروری و نازایی در زنان و مردان سیگاری تقریباً دو برابر ناباروری در اشخاص غیرسیگاری است.
همچنین زنان سیگاری حتی از طریق راههای کمک باروری مثل IVFنیز به سختی باردار میشوند، و به راحتی هم دچار سقط میشوند. سیگار کشیدن به منبع تخمک زنان نیز اسیب وارد میکند و در مردان نیزباعث کاهش کیفیت و تحرک اسپرم میشود. مصرف نوشیدنیهای الکلی میتواند توانایی تخمکگذاری شما را نیز مختل کند.
نداشتن توده بدنی مناسب:
اضافه وزن بالا بخش مهمی از مراقبتهای باروری شماست. حمل چربیهای اضافی میتواند منجر به مشکل بارداری بشود. در افراد چاق چربی بیش از حد بدن موجب تولید اضافی استروژن میشود که این امر میتواند مانع تخمکگذاری منظم بشود .داشتن اضافه وزن زیاد در مردان نیز برای قدرت باروری یک مشکل مهم است.
همانطور که اضافه وزن زیاد منجر به اختلال در باروری می شود، لاغری بیش از حد نیز میتواند بر قدرت بارداری شما تأثیر منفی بگذارد. کمبود وزن سبب میشود بدن شما ترشح کافی استروژن را نداشته باشد. این مسئله با ایجاد چرخههای قاعدگی نامنظم، میتواند مانع تخمکگذاری شده و باروری را کاهش دهد.
عادتهای مخرب بر قدرت باروری مردان
دراقایان هم رفتارها و عادت هایی وجود دارد که برروی قدرت باروری انها اثار مخرب دارد از جمله:
قرار دادن موبایل در جیب شلوار و گذاشتن لپ تاپ بر روی پا
بودن در محیط گرما به مدت طولانی
تماشای زیاد از حد تلویزیون
استفاده از لباس زیر تنگ
قرار گرفتن در معرض سمها و آفت کشها
تغذیه نامناسب ومصرف مواد مخدر
شناخت روش های حفظ باروری :
حفظ باروری یعنی ذخیره تخمک یا جنین یا فریز اسپرم در زنان و مردان جوانی که به دلایلی از جمله بیماریهای سرطان و یا بیماریهای ژنتیکی یا افزایش سن در معرض خطر از دست دادن تمام ذخیره فولیکول های (تخمک ها) درتخمدان ها یا آسیب به بیضه ها قرار دارند.
شیمی درمانی و رادیوتراپی در اکثر سرطان ها اثر منفی روی کیفیت و حیات تخمک های درون تخمدان خواهد داشت و می تواند در موارد شدید منجر به نازایی شخص در اینده بشود. به علاوه زنانی که تمایل به تاخیر در فرزند آوری دارند و به دلایلی فعلا امکان بارداری ندارند نیز در ایندسته قرار می گیرند.همین موضوع در مورد اسپرم و بیضه ها صادق میباشد.
آنچه واضح است در جامعه امروز سن ازدواج جوانان رو به افزایش است و این روند در خانم ها با کاهش ذخیره تخمدانی و کم شدن شانس بارداری در آینده همراه میباشد. و طبیعی است که حفظ قدرت باروری در این دست امید به زندگی و سلامت آینده خانواده را نیز ارتقا خواهد داد.
تکنیک های حفظ باروری زنان:
فریزکردن تخمک های بالغ:
امروزه روش فریز تخمک یکی از همین فناوری های کمک باروری جدید می باشد که کمک شایانی به باروری زوجین در آینده میکند، همچنین در کنار فریز جنین این روش یکی از روشهای حفظ باروری خصوصا درخانمهای مجرد یا در افرادی میباشد که زندگی خانوادگی پایداری ندارند، میباشد.در افرادمتاهل فریز جنین نسبت به فریز تخمک ارجحیت دارد.
معمولاً از سن ۳۵ سالگی به بالا، کیفیت و کمیت تخمکها کاهش میابد و احتمال شکست حاملگی یا ریسک تولد نوزاد با بیماریهای مادرزادی افزایش مییابد،بنابراین بسیاری از خانمها میتوانندپیش از رسیدن به این سن، تعدادی از تخمکهای خود را منجمد کنند تا دربارداریهای آینده بتوانند از آنها استفاده نمایند.البته در صورت رزرو خوب تخمدانی تا سن ۴۰ سالگی هم امکان استخراج وفریز تخمک وجود دارد ولی به علت کاهش کیفیت تخمکها نیاز به فریز تعداد بیشتری تخمک میباشد.استفاده از روش تخمکهای فریزشده ، میتواند به دلایل گوناگون انجام شود از جمله:
دلایل احتیاج به فریز تخمک:
- زمانی که شخص دچار یک بیماری می باشد ویا مجبور به استفاده از یک روش درمانی خاص میباشد.که در این روش درمانی کیفیت و تعداد تخمک ھای شما و در نتیجه توان باروری شما را تحت تاثیر قرار میگیرد، مانند شیمی درمانی یا پرتو درمانی .
- وقتیکه فرد عمل جراحی را پیش رو دارد که احتمال دارد در حین آن به تخمدانھای فرد آسیب وارد بشود، مانند برخی از افراد دچار بیماری اندومتریوزیس .
- شخص به بارداری و تجربه مادر شدن در آینده تمایل دارد ، اما در موقعیت کنونی آمادگی بچه دار شدن را ندارد و یا ھنوز شریک مناسب زندگی خود را انتخاب نکرده است و نگران از دست دادن توانایی باروری خود میباشد
. تخمدان های زنان در طی یک سیکل ماهیانه معمولا به طور نرمال یک تخمک بالغ تولید میکنند اما در این روش نوین پزشک با تجویز داروهای تحریک تخمک گذاری ،باعث بزرگ شدن و بالغ شدن تمام تخمک هایی میشوندکه درابتدای هر سیکل ماهیانه در تخمدان فرد شروع به رشد میکنند و با عنوان فولیکولهای آنترال نامیده میشوند .تعداد فولیکولهای آنترال هر فرد در شروع سیکل متغییر و با عدد ذخیره تخمدان هر فرد مرتبط میباشد.این تخمک های بالغ تولید شده در طی یک جراحی سرپایی وبوسیله یک سوزن توخالی و با راهنمایی سونوگرافی واژینال از بدن فرد خارج میشود.پس از عمل تخمک گیری، تخمک های دریافت شده در تانک نیتروژن مایع در دمای منفی 196 درجه نگهداری می شوند تا از فعالیت بیولوژیکی تخمک ها جلوگیری شود. فرایند انجماد تخمک ها به دوروش انجماد اهسته و انجماد سریع انجام میگیرد.
میزان موفقیت فریز تخمک و احتمال بارداری حاصل از تخمک فریز شده با توجه به کیفیت تخمکها ۳۰ تا ۶۰ درصد می باشد. هر چه میزان تخمک های گرفته شده در عمل پانکچر بیشتر باشد، احتمال بارداری در صورت نیاز به تخمک فریز بالاتر میباشد.
لازم به ذکر است که فریز تخمک فقط مربوط به خانمهای متاهل نیست و خانهای مجردی که هنوز ازدواج نکرده اند نیزبرای حفظ باروری خود میتوانند از این روش استفاده کنند.اگر رزرو تخمدان فرد بالاباشد برای جلوگیری از آسیب به پرده بکارت در روش واژینال میتوان برای بدست آوردن تخمکها از روش لاپاروسکوپی نیز استفاده کرد ولی بایداین نکته را در نظر گرفت که تعداد تخمکهای بدست آمده در روش لاپاروسکوپی معمولا کمتر از روش واژینال است زیرا فقط تخمکهایی را که درسطح تخمدان دیده میشوند را میتوان بدست آوردو تخمکهای عمقی میتوانند جا بمانند، لذا این روش مناسب افرادی با ذخیره تخمدان بالا است و در ذخایر تخمدان کم باعث اتلاف تخمکها میشود. در خانمهای مجردی که مجبور به بدست آوردن تخمک از راه واژینال میشویم ، مشاوره پزشک قانونی انجام شده ودر صورت آسیب به پرده بکارت گواهی آسیب حین عمل توسط متخصص زنان داده میشود و همچنین در صورت آسیب پرده ترمیم میشود.
برای انتخاب بهترین مرکز فریز تخمک در ایران یا تهران باید به اندازه کافی تحقیق کنید.زیرا امروزه مراکز متعددی در زمینه درمان ناباروری و خدمات اهدای تخمک وجنین مشغول به فعالیت هستند اما تعداد محدودی از آن ها دارای سوابق موفق هستند. همچنین ممکن است تمامی مراکز درمان ناباروری از تکنولوژی های روز دنیا برخوردار نباشند.بنابراین لازم است ابتدا در مورد این موضوعات به خوبی تحقیق کنید و سپس مرکز مناسب برای فریز تخمک را انتخاب کنید.
فریز کردن (انجماد) جنین:
فریز جنین تکنیکی است که به کمک آن توانایی یک زوج برای تجربه حس مادری و پدری در زمان حال و یا در آینده ممکن می سازد.
همانطورکه میدانیم برای شکل گیری جنین، دو نوع سلول جنسی باید با ھم ترکیب شوند. تخمک از طرف زن و اسپرم از طرف مرد در یک بارداری طبیعی و نرمال این دو سلول جنسی پس از لقاح در بدن زن، جنین راتشکیل میدهند.اما در تکنیک آی وی اِف IVF تخمک و اسپرم در خارج از بدن زن و در محیط آزمایشگاه در کنار ھم قرار میگیرند تا با نفوذ اسپرم به درون تخمک لقاح انجام شود و جنین شکل بگیرد .سپس جنین حاصله یا بلافاصله به درون رحم منتقل می شود یا در آزمایشگاه منجمد شده تا در زمان مناسب به درون رحم منتقل بشود و یک بارداری را به وجود آورد.
دلایل احتیاج به فریز جنین:
– زنانی که دارای ذخیره کم تخمدانی هستند و نگران از کاھش توانایی باروری در آینده
– زنانی که دارای لوله ھای رحمی مسدود شده یا آسیب دیده هستند
– زنان مبتلا سندرم تخمدان پلی کیستیک
– زنان دارای بیماری اندومتریوز
– زنان فاقد رحم، یا دارای رحم نامناسب برای بارداری ، که نیازمند استفاده از رحم جایگزین هستند
– زنان با سابقه سقط مکرر
– مردان دارای تعداد کم اسپرم یا اسپرم ھای با شکل غیر نرمال
– زوج ھای متقاضی استفاده از تخمک ، اسپرم یا جنین اھدایی
– ناباروری با علت نامشخص
– زوج ھای که تمایل به انتخاب جنسیت فرزند خود دارند.
– زوج ھایی که می خواھند از منتقل کردن یک بیماری خاص یا ژن معیوب به فرزندان آینده خود جلوگیری کنند.
– زوج هایی که در حال حاضر قصد بارداری ندارند، اما نگران از دست دادن توان باروری خود به علت افزایش سن یا بعضی بیماری ھا و اعمال تنها جراحی ھستند
ھمه جنین ھا برای انجماد مناسب نیستند. تنها جنین ھای با کیفیت برای انجماد انتخاب می شوند. جنین ھا را در مراحل مختلف رشدشان می توان منجمد کرد. برای مثال در مرحله ھشت سلولی یا بلاست.بهترین شیوه برای حفظ باروری در افراد متاهل فریز جنین میباشد.
جنین ھا به روش سریع یا آھسته منجمد شده و در تانک ھای نیتروژن مایع نگهداری می شوند تا وقتی که زوج مایل به استفاده از آنھا باشد .
فریز کردن بافت تخمدان
انجماد بافت تخمدان یک تکنیک برای حفظ قدرت باروری در زنان می باشد. انجماد بافت تخمدان یک تکنیک مناسب برای بیمارانی است که به علت ابتلا به سرطان (مانند سرطان تخمدان)، نیاز به درمان های سریع دارند و به دلیل کمبود وقت نمی توانند وارد سیکل ای وی اف (IVF) که شامل تحریک تخمک گذاری، تخمک کشی یا پانکچر، فریز تخمک و در نهایت فریز جنین است، بشوند. .البته لازم به ذکر این نکته است در مواردی که پس از پیوند بافت تخمدان منجمد شده، احتمال سرطانی شدن مجدد سلول ها وجود داشته باشد.
انجماد بافت تخمدان تنهاراه حفظ قدرت باروری در دختران جوان پیش از سن بلوغ یا در موارد سرطان های حساس به هورمون می باشد.ابه علاوه، از سلول های بنیادی خون ساز حاصل از انجماد تخمدان نیز برای درمان بیماری های آنمی داسی شکل، تالاسمی ماژور، آنمی آپلاستیک و بیماری های خود ایمنی استفاده می شود. همچنین می توان از انجماد تخمدان برای حفظ قدرت توان باروری در مواردی جهش ژنی یا نارسایی زودرس تخمدان اتفاق افتاده نیز استفاده کرد. ( البته این روش بیشتر جنبه ی تحقیقاتی دارد و تجربه موفق ددر این زمینه کم است لذا انجماد تخمدان برای افرادی می خواهند با تاخیر باردار شوند، روش مناسبی جهت درمان نمیباشد و این روش را فقط در افرادی انجام میدهیم که هیچ روش دیگری را نتوانیم برایش انجام دهیم)
فریز اسپرم :
تمام مسائلی که در مورد حفظ باروری در بانوان گفته شد در آقایان نیز حائز اهمیت است زیرا به تمام دلایل گفته شد یک آقانیز بهتر است توانایی باروری خود را حفظ کند و بالارفتن سن اگرچه نه به اندازه بانوان بر روی قدرت باروری و همچنین کیفت اسپرمها تاثیر میگذارد ، خصوصا احتمال جهشهای تک ژنی با بالا رفتن سن افزایش میابد.بنابراین درآقایان نیز بهتر است برای حفظ باروری با کیفیت مناسب در صورتی که متاهل نیستند یا زندگی خانوادگی پایداری ندارند فریز اسپرم قبل سن ۴۰ سال صورت گیرد.روند فریز اسپرم نیاز به طی پروسه خاصی ندارد و میتوان نمونه اسپرمی که برای آزمایش داده میشود در صورت کیفیت مناسبش در خواست فریز داد.در صورتی که فردی میزان نمونه فریز اسپرم کافی داشته باشد برای باروری آینده میتواند درصورتی که نخواهد پروسه IVFرا طی کند ، میتوان از IUIکه پروسه کم تهاجمی تری است استفاده کرد.کلام پایانی:
بارداری میبایست با علم و آگاهی دقیق و تحت نظر پزشک متخصص انجام گبیرد تا سلامت مادر و جنین سالم حفظ شود. به طور کلی، بهترین زمان جهت اقدام برای بارداری، سنین جوانی است؛ چراکه مشکلات کمتری بر سر راه است و زوجین میتوانند به راحتی از این نعمت الهی بهرهمند شوند و زندگی شیرینی تجربه کنند.نکته مهم اینکه بهتر است زوجین بارداری را به سالهای بعد از ۳۵ سالگی موکول نکنند تا بتواند فرزندی سالم داشته باشند.
برای حفظ قدرت باروری از بین روشهای عنوان شده فریز جنین در صورت وجود شرایط بهترین گزینه است،زیرا سلولهای جنینی کوچک هستند و در طی فریز کمتر آسیب میبینند و برگشت پذیری بالایی بعد از فریز دارند،به علاوه اینکه تخمها و اسپرمهای نامناسب که توانایی تبدیل شدن به جنین را ندارند خودبه خود کنار میروند و فقط جنینهای خوب برای افراد ذخیره میشود و به این ترتیب بیشتر میشود قول بارداری موفق با آنها را داد ولی سلول تخمک بزرگ و پرآب است و در طی فریز بیشتر آسیب میبینند و حدود ۶۰ درصد بازگشت پذیری دارند و از طرفی در صورت نیاز به آنها ممکن است همه تخمک ها به جنین با کیفیت مناسب تبدیل نشوند .بنابراین ببه این دلیل باید تعداد تخمک زیادی فریز شود تا بشود به آنها اتکا کرد و شاید لازم باشد فرد چند دفعه وارد سیکل تخمک گیری شود.