سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان چیست ؟

سندرم تخمدان پلی کیستیک که در اصطلاح عمومی به نام تنبلی تخمدان مشهور شده است یکی از شایعترین بیماری های متابولیک و هورمونی در زنان در سنین قبل یائسگی و شایعترین علت ناباروری ناشی از عدم تخمک گذاری است .وجه تسمیه این بیماری به علت تخمدانهای بزرگ و حاوی فولیکولهای متعدد ریزی است که در نمای سونوگرافی این افراد دیده میشود که ظاهری پلی کیستیک به تخمدانهای این افراد میدهد.۵ الی ۱۰ درصد خانمها مبتلا به این سندرم میباشند.این سندرم دارای طیفی از علایم میباشد که لزوما همه افراد مبتلا دچار همه علایم نمیشوند. عامل شناخته شده مشخصی برای این اختلال شناخته نشده و بیشتر جنبه ارثی دارد و عمده اختلال در ساختار تخمدان است که باعث میشود تخمک در زمان مناسب از تخمدان ازاد نشود و این باعث تجمع تخمکهای ریز در تخمدان شده که به علت هورمونهایی که اینها تولید میکنند علایم این بیماری ایجاد میشود.

روش تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک چیست ؟

برای تشخیص این سندرم سه علامت شاخص وجود دارد که اگر فردی دو علامت از این علایم را داشته باشد بعد از کنار گزاشتن تشخیصهای افتراقی این مشکل تشخیص این سندرم گذاشته میشود.این سه علامت عبارتند از:ظاهر حاوی کیستهای ریز فراوان در سونو گرافی،اختلال نظم قاعدگی که بیشتر به صورت عقب افتادن قاعدگی میباشد تا جلو انداختن ان،و علایم ناشی از افزایش هورمون مردانه که میتواند به صورت پرمویی ،اکنه یا ریزش طرح مردانه موی سر باشد.وجود فقط یک علامت بدون علایم دیگر مثلا فقط ظاهر پلی کیستیک تخمدان برای تشخیص کافی نیست و این عامل مطرح نمیشود.افراد مبتلابه این سندرم دارای یک سری اختلالات متابولیک مانند مقاومت به انسولین و التهاب با درجه پایین هم میباشندکه در مجموع باعث ایجاد عوارضی مانند: نازایی، افزایش ریسک خطر سرطان اندومتر رحم، دیابت نوع دو یا پیش دیابت، وقفه تنفسی در خواب (اپنه خواب)، افسردگی، اضطراب و اختــلالات خوردن، خونریزی غیرطبیعی رحم ،چاقی و بیماریهایدقلبی عروقی میشود.بنابراین در مواردی که شک به این سندرم وجود دارد اقداماتی که یک پزشک برای فرد مبتلا میکند عبارتست از:
معاینه فیزیکی: در این روش، پزشک اطلاعات مهمی مانند وزن، قد و فشار خون را بررسی می کند
معاینه لگن: در هنگام معاینه لگن،پزشک هم به صورت چشمی و هم با استفاده از دست، اندام های تولید مثلی را برای وجود هرگونه توده، رشد غیرطبیعی یا وجود دیگر ناهنجاری هابررسی می کند.
آزمایش خون: آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون ها انجام می گیرد. با این روش دلایل احتمالی ناهنجاری تیروئیدی ،پرولاکتین یا افزایش هورمون های آندروژن که وضعیت بیماری سندرم تخمدان پلی کیستیک را تقلید می کند ،کنار گذاشته می شود. بررسی های دیگری که طی آزمایش خون انجام میگیرند شامل سنجش میزان کلسترول ناشتا، تری گلیسرید و آزمایش تحمل گلوکز است که درآن سطح گلوکز درحالت ناشتا و بعد از نوشیدن مایعات حاوی گلوکز سنجیده می شود.
سونوگرافی: تشخیص تخمدان پلی کیستیک با سونوگرافی نیز یکی از روش های رایج تشخیصی می باشد. با کمک سونوگرافی ا ظاهر تخمدان ها و ضخامت لایه داخلی رحم بررسی می گردد.

درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک به چه صورت است؟

درمان در این اختلال بیشتر علامتی است و علایمی که این سندرم ایجاد میکند درمان میشوند تا به علت این علایم مبتلایان دچار عوارض نشوند و گرنه ماهیت این بیماری و مشکل ساختاری تخمدان را نمیتوان رفع کرد،وافراد مبتلا تا اخر سنین باروری خود مبتلا به این مشکل هستند و هدف درمان فقط درمان علامتی است.از جمله راهکارهایی که در درمان این سندرم پیشنهاد میشود عبارتند از:
تغییر سبک زندگی ،ورزش و کاهش وزن:
در درمان این سندرم، معمولاً تغییر سبک زندگی مانند کاهش وزن، تغذیه و ورزش نقش بسیار مهمی دارد. کاهش تنها 5 تا 10 درصد از وزن بدن می‌تواند به تنظیم چرخه قاعدگی و بهبود علایم این سندرم کمک کند. در ضمن کاهش وزن، خطر ابتلا به دیابت و بیماری های قلبی را کاهش می‌یابد. همچنین، در بسیاری از زنان مبتلا به سندرم سطح آندروژن، کلسترول و انسولین را هم کاهش می‌دهد. هر رژیمی که به شما در کاهش وزن کمک کند می‌تواند به بهبود شرایط شما کمک کند. با این حال، برخی از رژیم‌های غذایی ممکن است دارای مزایایی نسبت به رژیم‌های دیگر باشند. مطالعات مقایسه رژیم‌های غذایی برای سندرم نشان داده است که رژیم‌های کم کربوهیدرات هم برای کاهش وزن و هم برای کاهش سطح انسولین موثر هستند. رژیم غذایی که شامل میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل می‌تواند به تنظیم بهتر چرخه قاعدگی کمک کند. چندین مطالعه نشان داده است که 30 دقیقه ورزش با شدت متوسط حداقل 3 روز در هفته می‌تواند به کاهش وزن زنان مبتلا به سندرم کمک کند. ضمن آنکه، کاهش وزن با ورزش باعث بهبود تخمک گذاری و کاهش سطح انسولین می‌شود. در صورتی که ورزش همراه با یک رژیم غذایی سالم انجام شود بسیار مفیدتر است. رژیم غذایی به علاوه ورزش به شما کمک می‌کند تا وزن بیشتری نسبت به رژیم یا ورزش به تنهایی کم کنید و خطرات دیابت و بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد.

دارو درمانی :

1. استفاده از داروها برای تنظیم چرخه قاعدگی و درمان پریود نامنظم:برای درمان پریود نامنظم و تنظیم دوره های قاعدگی، قرص هایی که حاوی هر دو هورمون استروژن و پروژستین هستند توصیه می شوند. این قرص های ضدبارداری تولید آندروژن را کاهش داده، خطر سرطان بافت اندومتر را کم کرده و خونریزی غیرطبیعی رااصلاح می کنند. به عنوان جایگزینی برای قرص های پیشگیری از بارداری، شما می توانیداز چسب های پوستی یا حلقه واژن استفاده کنید که دارای ترکیبی از استروژن و پروژستین هستند.
همچنین اگر قرص های پیشگیری از بارداری گزینه مناسبی برای شما نیست، راه حل دیگر استفاده از هورمون پروژسترون برای دوره های 10 تا 14 روزه، هر یک یا دو ماه است. این شیوه پروژسترون درمانی، چرخه قاعدگی را تنظیم کرده و از سرطان بافت اندومتر جلوگیری می کند ولی سطوح آندروژن را بهبود نمی بخشد و مانع بارداری نمی شود. اگر قصد باردار شدن ندارید قرص های حاوی پروژستین (مینی پیل) یا ابزارهای داخل رحمی حاوی پروژستین انتخاب های بهتری هستند.
2. استفاده از داروها برای کمک به تخمک گذاری: از دارو ها همچنین برای کمک به تخمک گذاری و درمان ناباروری نیز استفاده میگردد. کلومیفن یک داروی ضد استروژن خوراکی است که در بخش اول چرخه قاعدگی باید آنرا مصرف کنید. اگر کلومیفن به تنهایی موثر نباشد، پزشک برای کمک به القای تخمک گذاری متفورمین را نیز اضافه می کند.
در صورتی که با مصرف این داروها بارداری رخ نداد، پزشک استفاده از گنادوتروپین ها را که به صورت تزریقی هستند را توصیه میکند .گاهی علی رغم دادن این داروها ممکن است بیماردرمان نشود و نیاز به استفاده از روشهوی کمک باروری باشد.
3. استفاده از داروها برای کاهش رشد بیش از حد مو: پزشک برای کاهش تولید آندروژن، قرص های پیشگیری از بارداری یا داروی دیگری به نام اسپیرونولاکتون (آلداکتون) را توصیه می کند که اثر آندروژن ها رو یپوست را مهار می کند. اسپیرونولاکتون منجر به نقص های مادرزادی می شود بنابراین هنگام استفاده از این دارو باید از یک روش پیشگیری از بارداری موثر استفاده کنید ودر صورت بارداری یا تصمیم به باردارشدن، استفاده از آن توصیه نمی شود. افلورنیتین،فیناستراید و سایر آنتی اندروژنها نیز داروی دیگری است که رشد موهای زائد صورت را کاهش می دهد.
4. عمل جراحی: از عمل جراحی و ایجاد سوراخ بر سطح تخمدان و یا برداشتن قسمتی از تخمدان در گاهی موارد برای درمان تخمدان پلی کیستیک و درمان تنبلی تخمدان استفاده می گردد ولی این روشها اکنون منسوخ شده و فقط در بعضی موارد برای درمان نابتروری استفاده میشود..